fbpx

Przesuń

Zadzwoń

Kup bilet

Zamknij

Jak powstał bursztyn bałtycki?

12.06.2022

Kwiatkowski

Historia powstania bursztynu bałtyckiego od tysięcy lat fascynuje człowieka. W podaniach i legendach bursztyn był już łzami bogiń, fragmentami podwodnego pałacu, a nawet... skamieniałym moczem rysia. A tak naprawdę, jak powstał bursztyn bałtycki? Posłuchajcie...

Jak powstał bursztyn?

Ponad 40 milionów lat temu…

…w epoce zwanej eocenem, na terenie gdzie teraz rozciąga się Morze Bałtyckie, istniał kontynent zwany Fennoskandią. W tym samym czasie tereny części dzisiejszych ziem polskich pokrywało płytkie morze eoceńskie. Roślinność porastająca niegdyś Fennoskandię nazywamy dziś „lasem bursztynowym”.

Na tym pradawnym kontynencie panował ciepły i wilgotny klimat tropikalny, sprzyjający rozwojowi roślin przez cały rok. W „bursztynowym lesie” nie było więc zmian pór roku. W wyższych partiach gór Fennoskandii rosły przede wszystkim drzewa iglaste, w tym dobrze nam znane: jodły, świerki, modrzewie, cyprysiki i tuje, a także rzadkie lub niespotykane już dziś sekwoje, sośnice czy cedrzyńce. W niższych partiach rosły natomiast sosny, palmy i dęby. Co ma wspólnego bursztyn z lasem? Otóż to żywica drzew porastających Fennoskandię przerodziła się z czasem… w bursztyn bałtycki.

Kropla żywicy - początek bursztynu...

Powstanie bursztynu bałtyckiego

Jedną z przyczyn żywicowania eoceńskich drzew z tak wielką intensywnością były prawdopodobnie wybuchy wulkaniczne. Żywicowanie było formą obrony drzew przed dużym zanieczyszczeniem powietrza (pyły i gazy wulkaniczne, popioły). Żywica wypływała w miejscach uszkodzenia drzew chroniąc je jednocześnie przed szkodliwym działaniem atmosfery. Żywica bursztynodajnych drzew gromadziła się wewnątrz pni, w miejscach uszkodzeń tkanki, o formie dużych szczelin, a także bezpośrednio pod korą. Żywica wyciekająca na zewnątrz pnia zastygała w postaci tzw. nacieków zewnętrznych (kropli, sopli czy tzw. strupów).

Do spływającej po pniach żywicy dostawały się drobne kawałki roślin i ściółki leśnej oraz owady i drobne zwierzęta, żyjące na Ziemi w tamtych czasach. Lepka, wyciekająca z drzew żywica stała się więc pułapką dla owadów, pajęczaków czy wijów oraz bardzo rzadko dla większych zwierząt takich jak jaszczurki. Tak powstawały inkluzje w bursztynie. Wówczas na naszej planecie nie było jeszcze człowieka, wymarła już za to większość dinozaurów. Wynikało to m. in. z intensywnych zmian klimatycznych i wybuchów wulkanicznych. Czas narodzin bursztynu to zatem okres wielkich zmian w historii Ziemi. W powalonych na skutek tych zawirowań pniach bursztynodajnych drzew tkwiła żywica, która dostając się do ziemi utworzyła pierwotne złoża bursztynu bałtyckiego, nazywanego w nauce sukcynitem.

Mała bryłka bursztynu wyciekła z łona sosny, nieznanej nam i obcej, obok której rosły palmy wszelkiego rodzaju i kształtu, słodkie kasztany, eukaliptus i magnolia, dęby, jałowce i buki. Gdy ciepła ojczyzna bursztynowej sosny z jej morzami zastygła, zziębła i wymarzła pod lodowcem straszliwej grubości, on sam tylko ocalał, żywy płyn drzewa dawno zmarłego.

Stefan Żeromski, Wiatr od morza (1922)

Drzewo macierzyste bursztynu bałtyckiego

Teorii na temat drzewa macierzystego żywicy bursztynu bałtyckiego było dotąd wiele. Od XIX wieku mówiono najczęściej o roślinie z rodziny sosnowatych (Pinus Succinifera). Obecnie jednak wielu badaczy przychyla się do teorii kanadyjskich naukowców wiążących powstanie bursztynu z modrzewnikiem (Pseudolarix Wehri). Jeszcze bardziej prawdziwa wydaje się być hipoteza, że drzewem macierzystym bursztynu bałtyckiego były wymarłe już drzewa z rodziny sośnicowatych (Sciadopityaceae) bliskie współczesnej sośnicy japońskiej (Sciadopitys). Wskazują na to kompleksowe badania fizyochemiczne, m. in. spektroskopii absorpcyjnej w podczerwieni i analizy morfologiczne. Do tych ostatnich można zaliczyć np. fakt obecności wśród inkluzji w bursztynie szpilek i szyszek, a także wygląd odcisków kory w bryłkach podkorowych i międzykorowych przypominające raczej sośnicę niż sosnę. Ciekawostką jest to, że inkluzja szpilki sosnowej w bursztynie ze zbiorów Muzeum Bursztynu w Jarosławiu jest najprawdopodobniej szpilką drzewa macierzystego bursztynu bałtyckiego!

Bursztyn bałtycki jest żywicą, która wyciekała z pradawnych drzew iglastych. Dlatego właśnie podpalony bursztyn pachnie lasem. Każda bryłka bursztynu bałtyckiego ma około 40 milionów lat i była świadkiem wielu przemian w historii naszej planety!

O powstaniu bursztynu bałtyckiego opowiada wystawa Las Bursztynowy w Muzeum Bursztynu w Jarosławcu, do zwiedzenia której serdecznie Cię zachęcamy!

Opracowanie naukowe i informacje źródłowe: prof. dr hab. Barbara Kosmowska-Ceranowicz, dr Anna Sobecka

#muzeumbursztynu

Kup bilet